حسين قرچانلو

93

جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )

حكايت وى ميان مردم اندلس مشهور است . « 1 » خبر ديگر درباره سفر هشت عموزاده جوان ملقب به « مغروران » است . آنان سفر خود را از شهر ليسبون آغاز كردند . ادريسى داستان آنها را ضمن سخن از شهر ليسبون در كتابش بتفصيل نقل كرده است : هشت عموزاده تصميم گرفتند به درياى ظلمات روند تا بدانند در آن چيست و نهايتش كجاست ؟ پس يازده روز با باد شرقى برفتند و به سنگستانى مخوف و ظلمانى رسيدند . آنگاه دوازده روز به سوى جنوب رفتند تا به جزيرهء گوسفندان رسيدند و به گله‌هاى بسيار برخوردند ، پس از آن دوازده روز در همان جهت برفتند تا به جزيرهء ديگرى رسيدند كه مردم آنجا چهرهء سرخ و موى اندك و نرم و قامتهاى دراز داشتند . ( آن مردم ) آنها را اسير كردند ، چون وزش باد غربى آغاز شد ، فرمانرواى جزيره دستور داد تا آنها را با چشم بسته به قاره خشكى ( افريقا ) بفرستند كه پس از سه روز و سه شب دريانوردى ، روز چهارم به جايى رسيدند كه مردم آنجا به زبان عربى سخن مىگفتند . . . از آنها شنيدند كه در جنوب مراكش هستند و تا شهرشان دو ماه راه است . محل پياده شدن آنها جايى بود كه بعدها بندر آسفى ساخته شد . « 2 » برخى از نكات اين داستان مربوط به فرهنگ عاميانهء قرون وسطاست . دخويه ضمن تحليل افسانه‌هاى قديم اروپا متوجه شباهتهايى ميان اين داستان و داستان سفر كشيش براندن « 3 » شد . اين مطلب نشان مىدهد كه منبع اين دو داستان مشترك است . همان‌طور كه دخويه نظر داده ، اين گزارش مربوط به قرن دهم ميلادى و پيش از بناى بندر آسفى بوده است . بيزلى « 4 » معتقد است كه جزيرهء اول كه در داستان آمده بايد جزيرهء ماديره « 5 » و جزيره دوم يكى از جزاير قنارى « 6 » باشد . تمام مطالبى كه دربارهء اين سفر گفته شده است از حدود فرضيات دور از واقع تجاوز نمىكند . مع ذلك متخصصان جغرافياى قرون وسطا معتقدند كه اين سفر در تشويق و تحريك دريانوردان اروپايى ( بخصوص پرتغالى و اسپانيايى ) به سفرهايى كه بعدها در اقيانوس اطلس انجام شد بسيار مؤثر بوده

--> ( 1 ) . مروج الذهب ؛ ج 1 ، ص 116 . ( 2 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 2 ، ص 548 . ( 3 ) . St . Brandan ( 4 ) . Beazley ( 5 ) . Madeira ( 6 ) . Canaries